E en oud 2

Festina Lente wees me op dit filmpje van De Bieb voor de Zaanstreek, dat ze was tegengekomen op Bibliotheek 2.0 (via deze link). Heel erg bedankt, Festina!

Hoewel dit volgens mij nog niet dé oplossing is voor de grote-letter-lezer (o.a. vanwege het aanbod van e-boeken, waarin voor zover ik weet (nog) geen familie-/streekromans zijn opgenomen, die juist bij grote-letter-lezers populair zijn), vond ik het toch een erg leuk filmpje. Ik hoop dat makers van e-readers en uitgevers van e-boeken het zullen zien en er (verder) door gaan nadenken over deze voor hen misschien wat onverwachte groep potentiële klanten. En dat geldt natuurlijk ook voor bibliotheken, die bij De Bieb voor de Zaanstreek vast meer informatie kunnen krijgen.

(Eerder schreef ik er dit over.)

E en oud

Ik hou van lezen en daarom hou ik van boeken. Het kan me daarbij niet zoveel schelen hoe een boek er uitziet. Ik waardeer het als een boek mooi is vormgegeven en ik koop ook graag af en toe een nieuw boek, maar met een tweedehands exemplaar of een afgeschreven bibliotheekboek kan ik net zo goed blij zijn, en daar staan er dan ook heel wat van in mijn kast. Ik geef niet om eerste drukken en voor een handtekening van de auteur zal ik niet snel in de rij gaan staan. Toch ben ik wel degelijk gehecht aan de papieren verschijningsvorm van het boek. Af en toe kijk ik met genoegen naar mijn (te kleine en daardoor rommelige) boekenkast: het plankje Voskuil, de vrolijke kleuren van De tandeloze tijd, en bovenop het vrijwel complete werk van Vestijk, bij elkaar gespaard toen Boekwinkeltjes nog niet bestond. Ook blader ik graag eens in het boek dat ik aan het lezen ben, kijk hoe dik het gedeelte dat ik nog tegoed heb (of dat ik nog 'moet') is, enz.

Ik moet er niet aan denken dat ik alleen maar e-boeken zou hebben. Dat lijkt me toch zoiets als 'astronautenvoedsel' (is dat woord nog gangbaar?). Ik zeg niet dat ik nooit een e-reader zal kopen. Dat is afwachten. Natuurlijk zitten er aspecten aan het e-lezen die prettig kunnen zijn. Voorlopig overtuigen ze me nog niet, maar dat kan veranderen.

Maar wat ik nu al denk is: het e-boek is bij uitstek geschikt voor mensen die nu nog zijn aangewezen op groteletterboeken. Mijn werk bestaat uit het samenstellen van collecties voor zorginstellingen. In die collecties zitten altijd veel (vaak zelfs uitsluitend) GLB. Er zijn veel titels beschikbaar als GLB, maar nog veel meer níet. Als je b.v. Het Bureau (ik noem maar een boek) zou willen lezen en je hebt grote letters nodig, dan zal dat niet gaan. Uitgevers van GLB wagen zich i.h.a. niet aan dergelijke dikke boeken (al begrijp ik in dit geval niet dat een zó goed verkocht boek niet ook als GLB is uitgegeven). En als je graag Frans of Duits leest, dan zul je in de Nederlandse bibliotheken maar weinig vinden in grote letter.

Ook voor mensen die in grote letters wél genoeg van hun gading kunnen vinden kan een e-reader een verbetering betekenen. GLB zijn groot en meestal dik en zwaar en mensen die aan grote letters toe zijn hebben vaak nog meer lichamelijke beperkingen en kunnen dergelijke zware boeken soms niet of nauwelijks hanteren. Als je in bed ligt wordt het nog moeilijker. Een e-reader, waarop je zelf de gewenste lettergrootte kunt instellen (ik neem althans aan dat dat kan), lijkt me dan veel handiger. Het maakt ook niet veel meer uit dat je dan geen mooi papieren boek meer hebt, want daar heb je noodgedwongen toch al afstand van moeten doen: een groteletterboek is hoogstens een béétje mooi en zelf kopen zul je het meestal toch niet omdat het erg duur is en veel plaats inneemt. Het gaat dan alleen nog maar om de tekst en wat zou het mooi zijn als je, misschien zelfs als een van de weinige vrijheden die je nog zijn overgebleven, zélf kunt kiezen wat je wilt lezen en niet afhankelijk bent van de 100 boeken die iemand bij ProBiblio voor je in een collectie heeft gestopt en waar je het een half jaar mee moet zien uit te houden.

Ik zie dus in het bijzonder voor ouderen veel in het e-boek. Ik weet niet of de makers en verkopers van e-readers en e-boeken deze doelgroep ook in gedachten hebben. Misschien richten ze zich vooral op een wat dynamischer publiek, de veertigers met een bovenmodaal inkomen ofzo. Ik zou het daarom mooi vinden als de bibliotheken ten gunste van hun groteletterlezers probeerden invloed uit te oefenen op de ontwikkeling van het e-lezen, m.b.t. gebruiksgemak en titelkeuze.

Als ik eraan denk dat mijn werk er dan misschien uit zou gaan bestaan dat ik, i.p.v. rond te lopen en boeken uit de kast te halen, achter een pc titels zit te selecteren om die digitaal beschikbaar te stellen, dan hoop ik eerlijk gezegd dat het mijn tijd zal duren, maar dat neemt niet weg dat ik tóch vind dat de bibliotheek hier een taak heeft die ze niet moet laten liggen. Maar jammergenoeg is het in de bibliotheek misschien ook de dynamische veertiger waar men zich bij voorkeur op richt...


Foto: Flickr, gemaakt door: justguessing. De foto heeft geen cc-licentie, maar ik vond hem zo toepasselijk dat ik het niet kon laten hem te gebruiken. De titel is Dad gets Sony e-Reader for Christmas.

Grote campagne in kleine letters

Vandaag begint voor de derde keer de jaarlijkse campagne 'Nederland Leest', die t/m 14 november duurt. De bedoeling van deze campagne is, zoals jullie niet ontgaan zal zijn, dat zoveel mogelijk Nederlanders tegelijkertijd hetzelfde boek lezen en er liefst ook met elkaar over in gesprek gaan. Het boek van dit jaar is Twee vrouwen van Harry Mulisch (1e druk oktober 1975).

Zowel over de campagne als over het gekozen boek ben ik niet enthousiast. Maar onder het motto 'als je het doet moet je het goed doen' zou ik ervoor willen pleiten dat er volgend jaar ook een (bij voorkeur gratis) groteletterversie van het dan gekozen boek komt. Dit jaar verschijnen er naast de gratis versie die je bij de bibliotheek kunt krijgen nog zes andere nieuwe versies van Twee vrouwen, waaronder een in eenvoudig Nederlands voor 'laaggeletterden' en een op daisy-rom. Een groteletterversie is er helaas niet bij. Ik vind dat jammer, want er is een grote groep lezers die gebruik maakt van groteletterboeken. Ik heb het vorig jaar al bij een paar collega's die bij de campagne betrokken waren onder de aandacht gebracht, maar dat heeft dus niet geholpen. Dat had ik eigenlijk ook niet verwacht, maar je weet het natuurlijk nooit.

Omdat het zo schijnt te zijn dat je slechts enkele digitale stappen verwijderd bent van wie ook ter wereld, is er vast onder de lezers van dit blog wel iemand die iemand kent die weer iemand kent die iets hoogs is bij 'Nederland Leest'. Dus als die lezer misschien eens een goed woordje voor het groteletterboek wil doen? Zelf zal ik er ook nog wel een brief over aan de organisatie schrijven.

Over het maken van collecties (antwoord op een vraag van '23 dingen')

Foto: Theek 5

Op het blog van Informatiegebruiker zei '23 dingen' niet precies te weten wat 'collecties' bij ProBiblio zijn. Ik beloofde daar wat uitleg over te geven en zal dat nu proberen. Dit onder voorbehoud, want ik weet wel het e.e.a. van de collecties die ik zelf maak (nl. wisselcollecties voor instellingen), maar van de andere soorten veel minder. Misschien kan een andere collectiemaker later aanvulling geven. In de lijst van producten en diensten op de website van ProBiblio kun je (uiteraard) ook informatie over collecties vinden, maar je moet er wel een beetje voor speuren.

Mijn losse-pols-definitie is: Een collectie is een hoeveelheid materialen, geleverd door ProBiblio, op verzoek van een bibliotheek en bedoeld voor een eindgebruiker. Die eindgebruiker kan de bibliotheek zelf zijn, maar ook een school of instelling. We kennen themacollecties en wisselcollecties. Themacollecties zijn er voor scholen en voor activiteitenbegeleiders in instellingen. Wisselcollecties zijn er voor bibliotheken, voor scholen en voor instellingen.

Themacollecties voor scholen bestaan vrnl. uit boeken, aangevuld met b.v. dvd's, een poster en een knuffelbeest. (Niet boos worden, dames van Jeugd- en Jongeren, als ik het te simpel voorstel!). De grootte is wisselend, afhankelijk van het aantal leerlingen waarvoor de collectie bestemd is. Themacollecties voor activiteitenbegeleiders bestaan uit platenboeken, spelmateriaal, cd's, dvd's, video's, een map met foto's, alles voor zover door de klant gewenst, in totaal 20 materialen.

Er zijn favoriete thema's zoals de seizoenen, 'milieu' (bij de scholen) en 'vroeger' (bij de instellingen), maar in principe is alles mogelijk. Elke collectie wordt op maat samengesteld, rekening houdend met o.a. het niveau van de uiteindelijke gebruikers: bij scholen de groep, bij ouderen de mate van geestelijke & lichamelijke gezondheid. Bij de collecties voor instellingen is veel gericht op de zgn. 'reminiscentie'.

Wisselcollecties voor bibliotheken bestaan uit groteletterboeken en/of buitenlandse boeken en/of jeugdboeken. Ze zijn bedoeld als aanvulling op de eigen collectie van een OB en worden regelmatig gewisseld, zoals de naam al doet vermoeden. Wisselcollecties voor scholen zijn bedoeld als aanvulling op de schoolbibliotheek. De aantallen variëren.

Tot zover was het een beetje glad ijs, want dit maak ik allemaal niet. Wat ik wel maak, ofwel samenstel, zijn wisselcollecties voor instellingen. Dit zijn vrnl. 'zorginstellingen', dus verpleeghuizen, bejaardenhuizen en verzorgingshuizen, ook enkele ziekenhuizen en een revalidatiecentrum; daarnaast een enkel wijksteunpunt en een paar gevangenissen. De boeken zijn bedoeld als bewonersbibliotheek binnen de instelling of als aanvulling hierop (men heeft vaak ook eigen bezit). Meestal (maar dus niet altijd) zijn de boeken in deze collecties bedoeld voor zeer oude mensen. Dit heeft als gevolg dat er veel groteletterboeken (GLB) geleverd worden. Het heeft ook consequenties voor de genres die men leest: veel familie-/streekromans. Maar naast familie-/streekromans leveren we ook alle andere genres in GLB (detectives, thrillers, literatuur enz.) én boeken in gewone druk en desgewenst platenboeken en cd's. De verschillen tussen de instellingen zijn groot: van streng christelijk tot socialistisch, uit kleine dorpjes en grote steden, van instellingen waar men het liefst alleen boerenboeken wil lezen tot instellingen waar men bij voorkeur de nieuwste literatuur ontvangt. Met al deze wensen wordt zo goed mogelijk rekening gehouden, waarbij wij uiteraard in toom gehouden worden door ons budget. Daarnaast houden wij rekening met het zogeheten 'leenverleden' van de instelling, d.w.z. dat men een eenmaal geleend boek in principe pas na 4 jaar weer in de collectie kan aantreffen. De collecties variëren ook sterk in grootte: van 50 banden tot 600 banden. Per jaar worden zo'n 128.000 banden uitgezocht, in ongeveer 700 collecties.

Het maken van een collectie is dus het uitzoeken van een hoeveelheid materialen uit de collecties van ProBiblio. Wat zich in díe collecties bevindt wordt bepaald door anderen, nl. de afdeling Collectieadvies.

Tot zover een kleine indruk van het maken van collecties. Vragen zijn welkom. En voor wie zich afvraagt wat men toch in de gevangenis leest: thrillers en detectives en een beetje romantiek.

Hoe de tot nu toe geleerde '2.0'-mogelijkheden bruikbaar kunnen zijn bij het maken van collecties is een vraag waar ik bij Ding 9 nog op in zal moeten gaan. Maar voor vandaag vind ik het wel genoeg...