Koffiepraatje

Dat voorlezen werelden voor je opent is gisteren weer eens bewezen. Ik was, samen met de coördinatrice van de VoorleesExpress, te eten gevraagd door de moeder van mijn Eritrese 'voorleeskinderen'. Twee basisschooljuffen van de kinderen waren er ook. We kregen een heerlijke maaltijd en daarna Eritrese koffie. We zaten intussen te praten en daarom heb ik het allemaal niet zo precies gezien, maar dat het koffie zetten een hele ceremonie was, was wel duidelijk.

De koffiebonen werden eerst gebrand in een soort steelpannetje, hoe dat gebeurde is me ontgaan, misschien boven het gas. Daarna werden ze gemalen en werd er op een campinggasbrander koffie mee gezet in een pot met een lange hals. Het resultaat werd in kleine kommetjes op een laagje suiker geschonken. Dit alles gebeurde bij een laag tafeltje, waar o.a. een schaaltje houtskool op stond en een bakje met wierook.

En lekker dat die koffie was! Als de kinderen de smaak van boeken net zo te pakken hebben gekregen als ik die van Eritrese koffie, dan is het voorlezen niet voor niets geweest. Zoet, sterk en heerlijk, zo hoort lezen te zijn. In elk geval als je jong bent.

Foto: Betty Udesen / The Seattle Times

Taalkronkelen

Wat is taal toch ingewikkeld. Daar stond ik zelden bij stil, maar sinds ik voorlees via de VoorleesExpress gebeurt het me vaker. En dan begrijp ik maar al te goed hoe moeilijk het voor buitenlanders moet zijn om Nederlands te leren. Gisteren lazen we, zoals elke week, ook een stuk uit Otje. Daarin gaat het vaak over papieren. Tos, de vader van Otje, is al zijn 'papieren' kwijtgeraakt in het kompjoetergebouw en heeft daardoor geen diploma's meer en kan overal ontslagen worden. Ze hebben ook geen kampeervergunning en kunnen daarom worden weggestuurd als ze ergens in de natuur willen slapen. En ga zo maar door. De vogels willen hen gaan helpen, maar weten niet wat papieren precies zijn. Een van hen veronderstelt: wormen. Nee, dat zijn píeren, zegt een ander.

Omdat lezen met de VoorleesExpress niet alleen bedoeld is om plezier in lezen over te brengen, maar ook ter vergroting van de woordenschat en het taalbegrip, bouw ik af en toe een 'educatief moment' in. Plezier in lezen lijkt me het allerbelangrijkste, maar iets leren is natuurlijk nooit weg. Dus vroeg ik: weten jullie wat pieren zijn? Ja hoor, dat wisten ze wel: dat is als je van die enge tanden hebt, dan ben je een vampier. Voor mij een onverwacht antwoord, ik moest er wel om lachen. Dus toen ging ik vertellen dat pieren wormen zijn en ik vroeg of ze wisten wat een pierenbadje in het zwembad was. Dat wisten ze geloof ik niet en toen ging ik het uitleggen en dacht: waarom heet dat eigenlijk zo? En beweerde dat het kwam omdat daar de kleine kinderen die nog niet kunnen zwemmen in rondkronkelen. Grote verbaasde ogen: kronkelen? Tja, wisten ze nou niet wat kronkelen was of vonden ze het raar dat ik zei dat die kinderen kronkelden? Daar kwam ik niet achter.

De Pier van Scheveningen liet ik maar even zitten en ik stapte snel over naar de papieren van Tos. Dat dat eigenlijk diploma's enzo waren. Zo kwamen we op het zwemdiploma en het rijbewijs. En toen ging ik maar snel weer verder met voorlezen.

Foto hier gevonden.

Boekje open

Onlangs las ik met groot genoegen weer een van mijn favoriete prentenboeken: De reuzenkrokodil van Roald Dahl. ('In de grootste, bruinste, modderigste rivier van Afrika lagen twee krokodillen met hun koppen net boven het water.') En ik lees elke week een Kikkerboek van Max Velthuijs, waar ik ook al zo van hou. En een of twee hoofdstukken uit Otje van Annie Schmidt. Kortom: ik geniet.

Dat ik dat doe is omdat ik tegenwoordig voorlees voor de VoorleesExpress. Toen ik daar een keer iets over tegenkwam op twitter dacht ik meteen (en dat denk ik bepaald niet vaak): dat is iets voor mij. Voorlezen aan kinderen met een taalachterstand, iets nuttigers kan ik me nauwelijks indenken. Ik heb altijd gedacht en beweerd dat plezier in lezen het belangrijkste is wat je een kind kunt meegeven. Nou ja, laat ik het voor de nuancering 'een van de belangrijkste dingen' noemen. Maar belangrijk is het. En het is ook heel belangrijk om kinderen uit een 'taalarm' gezin wat meer 'taalrijkdom' te geven. Taalarm betekent in dit geval: met weinig kennis van het Nederlands. Misschien is een allochtoon gezin wel heel goed in de taal uit hun land van herkomst, maar daar heb je in Nederland niet zo veel aan. En er zijn natuurlijk ook autochtone gezinnen waar weinig of niet gelezen wordt en waar voorlezen geen gewoonte is.

Voor al die gezinnen is er de VoorleesExpress. Enkele jaren geleden gingen in Utrecht twee zussen voorlezen aan hun buurkinderen. Hieruit is de VoorleesExpress ontstaan, die nu in veel steden actief is. Vrijwilligers van 18 tot 80 lezen gedurende 20 weken voor aan kinderen uit een gezin met taalachterstand. De school signaleert dat er een achterstand is, wijst de ouders op de VoorleesExpress en als ze er wat voor voelen worden ze aangemeld. En dan komt er iemand voorlezen. En neemt het gezin mee naar de bibliotheek, als ze die nog niet kennen. Zo simpel is het. Al zit er natuurlijk best veel organisatie aan vast. Want je krijgt voorleestraining, er is een coördinator die de eerste keer met je meegaat en die halverwege nog een keer komt kijken of het allemaal goed gaat. Er zijn formulieren. De kinderen krijgen een soort diploma en een afscheidspakketje. Er zijn sponsors. Maar uiteindelijk is het simpel: er zit een mevrouw (een enkele keer een meneer) op de bank met een kind naast zich en ze lezen een boek. En ze praten wat. En zingen soms een liedje. Doen een spelletje. Een uur lang taal maar vooral: een uur lang zicht op de wonderbaarlijke wereld van het boek.

Ik vind het niet echt makkelijk. Maar ik vind het erg leuk. En wat ik nou niet snap: dat de bibliotheek dit nooit bedacht heeft. Voorlezen doen ze daar wel, maar voorlezen bij de mensen thuis, met vrijwilligers, dat heeft niemand daar verzonnen. Of het plan is ergens in een overlegfase blijven steken, dat kan natuurlijk ook. Maar nu is er dan de VoorleesExpress. En sommige bibliotheken werken eraan mee, heb ik begrepen, dus dat is fijn.

Vanavond neem ik Agent en Boef van Tjibbe Veldkamp mee. En een Kikkerboek. En Otje. En een woordzoeker uit een kinderpuzzelboek. Ik verheug me er nu al op.